U bent hier

Daglicht en verlichting

Een goed visueel comfort is essentieel voor het welzijn en de gezondheid van kinderen en jongeren, maar ook van de werknemers in een school. Verlichting of licht draagt bij tot dit visueel comfort. Bewust of onbewust speelt de manier waarop een ruimte verlicht wordt in op ons gemoed, ons concentratievermogen, … kortom op ons welzijn. Het vormgeven van schoolgebouwen en hoe ze omgaan met daglicht (grootte en plaatsing van raamopeningen, …) en kunstlicht (aard, kleur, intensiteit, regelbaarheid, …) is hierin essentieel.

Belangrijke elementen bij verlichting zijn:

  • Verlichtingssterkte: de grootheid verlichtingssterkte legt de nodige hoeveelheid licht vast . Dit is invallende lichtstroom per oppervlakte-eenheid en wordt uitgedrukt in lm/m² of “lux” [lx].
  • Uniformiteit: Uniformiteit (U0) geeft de gelijkmatigheid weer van de verlichtingssterkte en karakteriseert de lichtverdeling op het werkvlak. Een gebrek hieraan kan leiden tot hinderlijke schaduwen en vermoeidheid van de ogen.
  • Het vermijden van verblinding:
    • Directe verblinding door één of meerdere lichtbronnen zoals lampen en de zon
    • Indirecte verblinding door de reflecties van licht op een oppervlak.

Voor kunstverlichting wordt dit uitgedrukt met een UGR-waarde.
 

Wat zijn de eisen of normen?

Er zijn geen wettelijke eisen vastgelegd in verband met licht. Verschillende normen gaan wel in op dit thema, onder andere de norm 'NBN EN 12464-1:2011 - Licht en verlichting - Werkplekverlichting - Deel 1: werkplekken binnen' . Hierin zijn verschillende visuele comfortcriteria voor binnenwerkplekken opgenomen, waaraan op elk moment voldaan moet worden. Hoe deze criteria behaald moeten worden, wordt niet vermeld, waardoor de lichtontwerper voldoende vrijheid heeft.

Minimale waarden voor verlichtingssterkte en uniformiteit voor een aantal ruimtes in een school:

Type ruimte, taak of activiteit Verlichtingssterkte (Em [lx]) (lux

Uniformiteit (U0 [-])

Klaslokaal 300 0.60
Klaslokaal voor avondles en volwassenenonderwijs 500 0.60
Auditorium 500 0.60
Schrijfbord/schoolbord 500 0.70
Kunstklas in kunstschool 750 0.70
Lokaal voor technisch tekenen 750 0.70
Oefenlokalen en labo's 500 0.60
Inkomhal 200 0.40
Circulatie, gangen 100 0.40
Trappenhal 150 0.40
Lerarenlokaal 300 0.60
Bibliotheek: boekenrek 200 0.60
Bibliotheek: leesruimte 500 0.60
Sporthal, zwembad 300 0.60
Refter 200 0.40
Keuken 500 0.60

Bijkomende aanbevelingen:

  • Vermijd te hoge waarden voor verlichtingssterke worden omwille van verblinding.
  • Maak de verlichting in klaslokalen regelbaar zodat er ingespeeld kan worden op de behoefte en de verschillende lesactiviteiten.
  • In de Codex over het welzijn op het werk staat dat de werkgever moet zorgen voor voldoende daglicht op de arbeidsplaats. Als dit niet mogelijk is, is een adequate kunstverlichting nodig.
  • Ook het Instrument Duurzame Scholenbouw bespreekt licht en verlichting onder het hoofdstuk gezondheid, leefbaarheid en toegankelijkheid.
  • Om tot een goede verlichting te komen, geniet daglicht de voorkeur omwille van zijn onuitputtelijke en kosteloze bron. Te weinig daglicht kan worden aangevuld met kunstlicht.

Enkele ontwerpaanbevelingen en richtwaarden lees je in rubrieken daglicht en kunstlicht.

Meer weten?