Ontwerptips

Het ontwerpen of herinrichten van een speelplaats gaat verder dan enkel het plaatsen van speeltoestellen. Een kwalitatieve speelomgeving stimuleert beweging en spel, maar draagt ook bij aan sociale interactie, educatie en het welzijn van kinderen. Belangrijke aspecten hierbij zijn veiligheid, inclusiviteit, natuurintegratie en duurzaamheid. 
 

Natuur en biodiversiteit creëren

Groene speelplaatsen bieden niet alleen variatie en educatieve mogelijkheden, maar dragen ook bij aan ecologie en klimaatbestendigheid. Enkele aanbevelingen: 

• gebruik diverse natuurlijke elementen zoals zand, water, hout en planten.
• creëer schaduw en verkoeling met strategisch geplante bomen en struiken.
• kies veilige, inheemse planten om biodiversiteit te bevorderen. Vermijd giftige of allergene soorten.
• stimuleer natuurbeleving en biodiversiteit met insectenhotels, vogelhuisjes en vijvers om kinderen kennis te laten maken met ecosystemen.
• maak een buitenklas met natuurlijke zitplaatsen zoals boomstammen.
• betrek leerlingen bij het onderhoud via een moestuin of plantverzorging. 

Zorg voor variatie  

Een speelplaats moet een plek zijn waar elk kind zich welkom voelt. Dit kan door: 

• afwisseling  in ondergrond (verhard en onverhard), reliëf en speelelementen. 

Aandacht voor toegankelijkheid en inclusiviteit 

Een speelplaats moet voor iedereen toegankelijk zijn, ongeacht hun mobiliteit of behoeften. 

• rolstoelvriendelijke paden en speelelementen: Zorg voor paden en speeltoestellen die toegankelijk zijn voor iedereen. Let op het hellingspercentage van paden en hellingen, zodat rolstoelgebruikers zich veilig en vlot kunnen verplaatsen. Ontwerp de speelruimte op maat van alle kinderen, integrale toegankelijkheid voor iedereen gewaarborgd is.
• gelijkwaardige speelmogelijkheden: Creëer zones waar elk kind kan deelnemen, ongeacht fysieke beperkingen.
• ontwerp een speelplaats op maat van het kind: Stem de inrichting af op de verschillende behoeften en ontwikkelingsniveaus van kinderen.

Stimuleer communicatie en samenwerking 

Speelplaatsen zijn niet alleen speelruimtes, maar ook plekken voor ontmoeting en samenwerking.  

• visuele hulpmiddelen: gebruik kleur, symbolen of tekeningen die kinderen helpen om zich te oriënteren en tegelijkertijd de communicatie en samenwerking te stimuleren.
• rustige zones voor ontspanning en ontmoeting: zorg voor rustige, afgebakende gebieden waar kinderen zich kunnen terugtrekken en ontspannen, maar ook plekken waar ze in kleine groepen kunnen samenwerken.
• strategisch geplaatste banken: creëer plekken waar kinderen samen kunnen zitten en communiceren, wat gesprekken en vriendschappen bevordert. 

Sport en beweging 

Naast traditionele sporten zoals voetbal en basketbal is het belangrijk om variatie te bieden: 

• zorg ervoor dat het sportveld niet te veel van de speelplaats in beslag neemt.
• wisselende activiteiten per dag op kleinere speelplaatsen zoals klimmen, springen en evenwichtsoefeningen, naast rustige zones voor ontspanning.
• gebruik van flexibele markeringen voor meerdere sporten zodat meerdere sporten tegelijkertijd gespeeld kunnen worden, wat het ruimtegebruik efficiënt maakt.
• inzet van verplaatsbare speelelementen zoals tafeltennistafels of petanquebanen. 

Duurzaamheid en circulariteit 

Duurzame speelplaatsen zetten in op circulaire principes en slim ruimtegebruik: 

• hergebruik  van materialen zoals rubber, hout en metaal.
• opknappen  van bestaande speeltoestellen om verspilling te voorkomen en kosten te besparen.
• energie-efficiënte  oplossingen zoals zonnepanelen voor verlichting. 

Waterbeheer en ontharding 

Het beperken van verharde oppervlakken en slim omgaan met regenwater draagt bij aan een duurzamere speelomgeving: 

• infiltratiezones en wadi’s om wateroverlast te voorkomen.
• regenwateropvang voor hergebruik bij toiletspoeling en plantenbewatering.
• aanleg van groenzones om water beter in de bodem te laten infiltreren.
• implementeer regenwaterputten voor hergebruik van regenwater. 

De Vlaamse Hemelwaterverordening 2023 stelt richtlijnen op voor regenwaterbeheer. Advies inwinnen bij een architect, studiebureau of gemeente is aangewezen bij de herinrichting van een speelplaats. 

Flexibele en multifunctionele ruimte 

Met het decreet over open scholen zijn scholen verplicht om hun infrastructuur buiten schooluren open te stellen. Een slimme en flexibele inrichting zorgt ervoor dat delen van de school afgeschermd blijven terwijl andere ruimtes toegankelijk zijn voor de buurt. Dit bevordert sociaal contact en optimaal ruimtegebruik. Duidelijke afspraken over gebruik, beheer en onderhoud zijn hierbij essentieel. 

Oriëntatie

De ligging van een speelplaats beïnvloedt het comfort en de temperatuur: 

• zuidgerichte speelplaatsen hebben extra schaduw nodig tegen oververhitting.
• noordgerichte  speelplaatsen profiteren van lichte materialen om voldoende licht te behouden.
• bescherm tegen wind met natuurlijke of gebouwd beschutting 

Veiligheid en onderhoud 

Hoewel speelplaatsen bedoeld zijn voor ontspanning en beweging, moet veiligheid vooropstaan. Lees hierover meer in de rubriek "veiligheid speeltoestellen". 

Conclusie 

Het ontwerp van de speelplaats kan het welzijn van zowel leerlingen als onderwijzend personeel aanzienlijk beïnvloeden. Door aandacht te besteden aan natuur, toegankelijkheid, inclusie, flexibiliteit, duurzaamheid en veiligheid, wordt een speelplaats gecreëerd die niet alleen speelplezier biedt, maar ook een waardevolle leer- en ontmoetingsplek is voor kinderen en de bredere gemeenschap. Quick-wins, zoals kleine ingrepen, kunnen snel het gebruik en de sfeer van de speelplaats verbeteren.